77. rocznica pierwszej akcji likwidacyjnej w dębickim getcie

23 lipca 2019 roku w Dębicy odbył się Dzień Pamięci o Żydowskiej Społeczności Dębicy, ponieważ w tym roku przypada 77. rocznica pierwszej akcji likwidacyjnej w dębickim getcie. Organizatorem uroczystości był Burmistrz Miasta Dębicy, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie oraz pan Ireneusz Socha.

W uroczystościach wzięła udział delegacja Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Krakowie z Przewodniczącym Zarządu Tadeuszem Jakubowiczem na czele oraz Burmistrz Miasta Dębicy Mariusz Szewczyk, jak również Adam Klimek reprezentujący Towarzystwo Społeczno-Kulturalne Żydów w Polsce, Starosta Powiatu Dębickiego Piotr Chęciek, Przewodniczący Rady Miejskiej Dębicy Mateusz Cebula, potomkowie pomordowanych oraz wielu innych gości.

Na wstępie uroczystości głos zabrał Mariusz Szewczyk, który przybliżył zebranym historię dębickich Żydów oraz okoliczności tragicznych wydarzeń z lipca 1942 r. Wspomniał pomordowanych oraz podkreślił cel tego wyjątkowego spotkania. 77 lat od tych wydarzeń – mówił – gromadzimy się w Dębicy, aby upamiętnić naszą wspólną historię, wspólnego życia na tych ziemiach oraz naszą wspólna tragedię. Przypomniał następnie historię rodziny Mikołajków uhonorowanych medalem Sprawiedliwy Wśród Narodów Świata, którzy od grudnia 1942 roku, przez 21 miesięcy, ukrywali 13-osobową rodzinę uciekinierów z getta. Ich postawa – podkreślił – jest świadectwem największego heroizmu i poświęcania dla drugiego człowieka.

Podczas uroczystości głos zabrał również Tadeusz Jakubowicz, który na wstępie podziękował wszystkim za tak liczne przybycie, a następnie powiedział: Dlaczego doszło do tych wszystkich potwornych zbrodni? Czasem się nad tym człowiek zastanawia. Czy oni wszyscy byli złymi ludźmi, że spotkał ich tak okrutny los? Nie! Po prostu byli Żydami. Niektórzy nie chcieli, aby ten naród przeżył, jednak jesteśmy i dalej żyjemy. Dlatego co roku będziemy się w tym miejscu spotykać i wspominać tych, którzy odeszli, albowiem dopóki pamięć o nich nie zginie, to zawsze będą żyć w naszych sercach.

W Dębicy likwidacja getta trwała w dniach 21-25 lipca 1942 r. „Podobnie jak w innych dzielnicach żydowskich, kilka dni wcześniej zebrano od ludności dokumenty, które złożono na Gestapo do podbicia. W dzień rozpoczęcia pierwszej likwidacji mieszkańców getta zwrócono im ostemplowane dokumenty. Wszyscy, którzy ich nie otrzymali, zmuszeni byli udać się na punkt zbiorczy, czyli na tzw. Księżą Łąkę. Tam dokonano selekcji. Zgromadzonych Żydów zmuszono do przejścia przed ustawionymi w szpaler SS-manami, którzy osoby uznane przez siebie za stare i chore odsyłali do podstawionych ciężarówek. Wszystkich wyselekcjonowanych zamordowano następnie w lesie koło Wolicy (obecnie część Dębicy). Dane dotyczące liczby ofiar wahają się od 180-600 ludzi. W samym mieście zamordowano natomiast 60-300 osób. Zastrzelono także kilku funkcjonariuszy OD, którzy, chcąc ratować członków swoich rodzin nieposiadających zezwolenia na pozostanie w getcie, sfałszowali dane, podając własne siostry za żony, a młodsze rodzeństwo za swoje dzieci.”

Elżbieta Rączy, Zagłada Żydów w dystrykcie krakowskim w latach 1939-1945, Rzeszów 2014, s. 302-303.